Nghệ thuật sử dụng họa tiết của nhà văn Ernest Hemingway trong tác phẩm “Giã từ vũ khí”

Khi nhắc đến nguyên lý “Tảng băng trôi”, ta sẽ nghĩ đến tiểu thuyết gia nổi tiếng người Mỹ Ernest Hemingway. Một nhà văn đã cho độc giả cơ hội để phát huy năng lực tưởng tượng và sáng tạo của họ bằng văn phong viết một hiểu mười của mình. Những chuyến du ngoạn và kinh nghiệm chiến trường là nguồn cảm hứng cho các câu chuyện của ông. Vì thế, trong tác phẩm “Giã từ vũ khí”, E.Hemingway đã miêu tả một tình yêu đau buồn, sự thờ ơ với chiến tranh và những khát khao vô tận về hòa bình, nhằm chỉ trích hậu quả tiêu cực và cay nghiệt của chiến tranh. Nhà văn đã làm cho tác phẩm trở nên thâm thúy hơn bằng cách ẩn dấu lớp nghĩa quan trọng của câu chuyện dưới những biểu tượng và họa tiết. Nếu như Leo Tolstoy nổi tiếng với phép biện chứng tâm hồn và phân tích chi tiết về bề ngoài, thì E.Hemingway lại xây dựng nhân vật qua hành động và những câu đối thoại súc tích. Ông bỏ đi những chi tiết cặn kẽ và tỉ mỉ, mà chỉ giữ lại phần cốt lõit của tác phẩm nhưng lại đủ cô đọng để đọc giả hiểu và suy luận. L.Tolstoy dùng nhiều tính từ trong “Anna Karenina” để miêu tả kỹ lưỡng vẻ bề ngoài của các nhân vật, từ khuôn mặt, mái tóc đến bộ y phục. Ngược lại, trong “Giã từ vũ khí”, E.Hemingway chủ yếu sử dụng động từ để diễn tả hành động và thái độ của nhân vật. Do đó, ta vẫn thấy được tích cách và những biến chuyển cảm xúc của họ. Nguyên lý “tảng băng trôi” còn được thể hiện qua việc sử dụng biểu tượng, họa tiết hay những câu đối thoại ngắn gọn. Đọc giả sẽ thấy thích thú khi khám phá ra một thông điệp sâu sắc hay là mối liên kết giữa những sự kiện. Đó chính là biệt tài của E.Hemingway. Trọng tâm của tác phẩm “Giã từ vũ khí” xoay quanh mối tình giữa Henry và Catherine bởi đây chính là đầu mối dẫn đến tầng ý nghĩa sâu xa khác. Hai nhân vật đã lao vào trò chơi ái tình để rồi nhận một hậu quả đau thương khi cả hai yêu thực sự. Quen nhau một thời gian, Catherine mang thai và tình cảm hai người cũng trở nên khắng khít hơn. Tuy nhiên, cũng vào thời điểm ấy, Catherine thường bảo rằng sau khi sinh con, cô muốn cắt tóc ngắn cho gọn gàng. “Bây giờ em ộ ệ và lệt bệt quá. Nhưng khi sinh xong rồi, em sẽ suôn sẻ lại và em sẽ cắt tóc” . Câu nói này của cô tưởng chừng là một câu nói bình thường nhưng khi liên kết với suy nghĩ của Henry về mái tóc của Catherine, một ý nghĩa sẽ hiện ra.“...Cả hai chúng tôi nằm kín dưới mái tóc nàng, làm tôi có cảm giác nằm dưới căn lều hoặc một thác nước” . Căn lều như ẩn ý cho sự che chở, an toàn và bình yên khi họ bên cạnh nhau. Nhưng Catherine lại muốn cắt đi mái tóc ấy, điều đó như ám chỉ “căn lều” ấm áp, an toàn đó sẽ sớm bị phá vỡ. “Tóc” Catherine còn là biểu tượng cho tình yêu của hai người. Khi Henry nằm lên mái tóc mượt mà của cô, anh như đang chìm đắm vào tình yêu hạnh phúc. Nhưng E.Hemingway lại cố tình ví tóc Catherine như thác nước, với dòng chảy mãnh liệt luôn cuốn mất mọi thứ. Sự so sánh đó như nói rằng tình yêu ấy không có giá trị trường tồn và dễ dàng vụt mất. Ngoài ra, tóc còn được biết là sự tượng trưng cho số mệnh của con người. Vì thế, khi Catherine cắt tóc đi đồng nghĩa với cuộc đời của cô cũng sẽ đến hồi kết. Ngoài biểu tượng tóc còn có biểu tượng mưa, những giọt nước rơi xuống mặt đất, tan vỡ và biến mất. Tính sợ mưa của Catherine không phải là một nỗi sợ vô cớ. Catherine đã bảo với Henry trong một đêm mưa to rằng: “Nhưng mưa có hại cho tình yêu” . Phải chăng cô sợ phải đối mặt với sự tan vỡ của một mối tình đẹp đẽ. Và khi mối tình ấy tan vỡ, đó cũng là lúc Catherine lìa đời và từ biệt Henry mãi mãi.“Em sợ trời mưa vì đôi khi em thấy em chết trong mưa” và “đôi khi em thấy chính anh cũng chết trong mưa” . Câu nói này của Catherine như một điềm báo trong tương lai. Ở đoạn cuối bài, sau khi cô qua đời, Henry quay về khách sạn cũng trong cơn mưa tầm tã. Cơn mưa ấy mang theo sự chia ly đau buồn. Chỉ với hai biểu tượng này, đọc giả được cảnh báo về một bi kịch sắp sửa xảy ra: Catherine sẽ chết về thể xác và Henry cũng chết đi về mặt tinh thần. Cùng với hai biểu tượng tóc và mưa, rượu cũng là một ẩn dụ được thấy rất nhiều trong truyện. Những nhân vật nam như Rinaldi hay Henry đều nghiện rượu và uống rượu trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Trước khi chiến đấu, “ông ta (đại úy) đưa mời tôi (Henry) một ly Cô nhắc” . Hay ngay cả trong những việc khẩn cấp ngoài mặt trận, Henry và đồng chí của anh cũng phải nhâm nhê tí rượu. Họ như đang thưởng thức một bữa ăn ngon và không hề mảy may bận tâm đến tiếng súng nổ. “Tôi đưa tay thẳng lên cho những sợi mì rời ra…Xong tôi lại cắn một miếng pho mát và uống một ngụm rượu. Rượu có mùi rỉ sắt ” . Tại sao họ lại uống rượu nhiều đến thế khi biết rằng nó sẽ khiến họ thiếu tỉnh táo và mất tập trung? Tác giả muốn thông qua hành động đó để bộc lộ thái độ dửng dưng trước chiến tranh của những người lính. Mặc cho mặt trận đang diễn ra gay gắt như thế nào, họ vẫn bình thản và tận hưởng men rượu. Sự thờ ơ ấy như nhấn mạnh hơn về nỗi oán ghét chiến tranh của họ. Cũng như Henry cố chấp uống rượu và làm trái lời khuyên của bác sĩ khi đang bị thương ở chân. Trong thời gian nghỉ bệnh, anh không muốn trở về mặt trận nhưng trách nhiệm của anh thì vẫn còn. Do đó, đọc giả có thể hiểu rằng Henry đã dùng rượu để quên đi chiến tranh, quên đi cái chết của những người đồng chí, quên đi những hậu quả đau thương chiến tranh để lại. Rượu giúp anh vứt bỏ chiến tranh qua một bên nên tác giả mới lấy tựa đề là “Giã từ vũ khí”. Họa tiết rượu đã nói lên được nỗi khát khao của những người dân muốn thoát khỏi chiến tranh và có một cuộc sống yên bình. Với nguyên lý “Tảng băng trôi”, “Giã từ vũ khí” đã trở thành một tác phẩm xuất sắc về chiến tranh, bởi E. Hemingway đã không miêu tả hậu quả chiến tranh một cách trực tiếp, mà lại thông qua nhiều biểu tượng và chủ đề khác nhau. Henry và Catherine, muốn chạy trốn chiến tranh bằng tình yêu nhưng cuối cùng lại chết vì trò chơi tình ái dại dột của mình. Tác phẩm đã thử thách khả năng liên tưởng và suy luận của độc giả thông qua những biểu tượng và họa tiết . Ta khó có thể nghiệm ra được ý nghĩa sâu xa của câu chuyện nếu chỉ đọc lướt qua quyển sách. Chính điều ấy đã làm tăng thêm giá trị của tác phẩm. Ngoài ra, tôi cho rằng đơn giản nhưng cô đúc là yếu tố cần có đối với một tác phẩm nổi trội và mang tầm ảnh hưởng cao. Do đó, nghệ thuật sử dụng biểu tượng, họa tiết của E.Hemingway đã khiến cho tác phẩm của ông trở nên đặc biệt hơn đối với tôi. Word counts: 1385 Tài liệu tham khảo: - Giã từ vũ khí, Ernest Hemingway, Nhà xuất bản Văn học, 2010. - Anna Karenina, Leo Tolstoy, Nhà xuất bản Văn học, 2012. - Lý luận văn học, Đỗ Văn Khang, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông, 2012. - Truyện ngắn chiến tranh của Ernest Hemingway, Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Tiến Dũng, trường Đại học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh.